راه‌های نوین آموزش احکام

بخشی از محتوایی که شما در اختیار مخاطبین خود می‌گذارید احکام مبتلا به ایشان است. اصولا و علی القاعده هم این کار جزو بخش‌های ثابت جلسات حلقة صالحین است. اما معنی این تکرار، ایجاد دلزدگی یا خشکی در روش بیان آن نیست. پس توصیه می‌کنیم نکات زیر را برای ارائة هر چه بهتر احکام دینی به مخاطب خود رعایت فرمایید.

1. ساد‌گی:
نه این‌که احکام ساده را فقط بگویید، نه منظورمان این است که به‌گونه‌ای ساده احکام را منتقل کنید. به هرحال مخاطب شما با اصطلاحات مشکل و نامأنوس فقهی آشنا نیست. پس باید جز در موراد خیلی ضروری از ادبیاتی کاملا روان و ساده استفاده کنید. البته نه آنقدر ساده که به ادبیات کودکان نزدیک شود. امیرالمؤمنین علیه السلام در این زمینه چه زیبا فرموده اند که:«آراسته‌ترین سخن آنست که برای گوش‌ها، نا خوشایند (و نا آشنا) نباشد و فهم آن برای فهم ها رنج آور نبوده و افراد در فهم آن به زحمت نیفتند.»
مثال:
به جای استفاده از کلمات سخت مثل «مطهرات» و «بول» که عربی هستند از معنای فارسی آنها استفاده کنیم یعنی «پاک کننده‌ها» و «ادرار».
یا گاهی لازم است از اصطلاحات به روز استفاده کنیم. مثلا به جای «حد مسافت شرعی»  بگوییم «مسافت 5/22 کیلومتر»

2.  بیان نمونه:
مخاطب شما ممکن است به صورت کلی بعضی از احکام را شنیده باشد، مثلا در مدرسه و کلاس دینی. اما چون مصادیق آن را نمی‌داند، دچار مشکل می‌شود. اصولا خود احکام هم به گونه‌ای هستند که در آنها چندان به مصادیق اشاره نمی‌شود اما شما لازم است برای درک و فهم مخاطب نوجوان به آنها نمونه هم نشان بدهید. مثلا در مورد موانع رسیدن آب به بدن بگویید فلان اندازه جوهر خودکار یا چربی موی سر با ژل مانع است.

3.  سؤال بپرسید:
در مباحث معرفتی بنا را بر مشارکت مخاطب در بحث گذاشته بودیم. در مورد آموزش احکام هم استفاده از سؤال برای ایجاد اشتیاق به فراگیری در مخاطبان مؤثر است. مثلا در بحث تکلیف اگر دیدید مخاطب علاقه نشان نمی‌دهد می‌توانید با یک سؤال ذهن آنها را درگیر موضوع کنید:« دخترها و پسرها اولین روز تکلیف شرعی خود را چگونه باید بدست آورند؟»
این هم جواب: هر سال قمری 354 روز و 6 ساعت است که 10 روز و 18 ساعت کمتر از سال شمسی است. با کم کردن 96 روز و 18 ساعت از 9 سال شمسی، 9 سال قمری و روز تکلیف دختران که تقریبا 8 سال و 8 ماه و 23 روز شمسی است به دست می آید و با کم کردن 161 روز و 6 ساعت از 15 سال شمسی، 15 سال قمری و روز تکلیف پسران که تقریبا 14 سال و 6 ماه و 18 روز شمسی است به دست می‌آید.

4. بگذارید سؤال بپرسند:
به مخاطبین اجازه بدهید، تا سؤالات زیادی مطرح کنند. همة سؤالات را هم جواب بدهید هرچند تکراری یا ساده باشد. برای این کار حتما یک کاغذ کنار خود داشته باشید چرا که ممکن است اگر بخواهید حین آموزش به سؤالات جواب بدهید، رشتة کلام از دستتان خارج شود. پس همة سؤالات را یادداشت کنید و در پایان جواب همه را بدهید.

5. آموزش تدریجی:
با توجه به کمبود وقت در هر جلسه، شرایط زمان و مکان و نیازهای مخاطبان را در نظر بگیرید و مسائلی را در اولویت قرار بدهید که افراد انگیزة بیشتری برای شنیدن‌شان دارند.
6. ظرافت:
نباید احکام را به گونه‌ای بیان کنید که بدتر ذهن مخاطب گیج شود. مخصوصا یادتان باشد به‌جای جملة مراجع در این مسئله اختلاف دارند، بگویید نظر مراجع در این مسئله متفاوت است. چون کلمة اختلاف دارند، تأثیر خوبی در ذهن مخاطب ندارد. ضمنا احکام را براساس فتواهای مشترک یا مجتهدان اکثریت مخاطبان خود بیان کنید. مسائلی که موردنیاز مخاطبان نیست، مانند وضو نگرفتن در ظرف طلا و نقره برای افراد کم درآمد یا پرداختن به مسائل مستحب و مکروه وقتی که واجب و حرام هنوز آموزش داده نشده است، بی‌فایده است.

7.  زمینه‌سازی:
همة آن ابزارهای آموزشی مثل بازی و قصه و خاطره و … برای مقدمه‌چینی ورود به بیان احکام هم مفیدند. به هر حال برای آموزش احکام زمینه‌سازی کنید حتی شده با خواندن یک حدیث.

8.بیان احکام شور و نشاط:
لحن و تُن صدای خود را بالا و پایین ببرید. با شور و نشاط احکام را بگویید و از بچه‌ها هم بپرسید تا مطمئن شوید خوب یاد گرفته‌اند. احکامی را هم که قابل اجراست مثل وضو و نماز و … به صورت عملی تمرین کنید. شوخی هم زمینة تثبیت مطلب در ذهن مخاطب را فراهم می کند.

9. معماهای احکامی:
بیان معماهای احکامی که بحث را برای مخاطب جذاب کند و به بهانه حل آن اطلاعاتی بیشتر را به دست بیاورد. مثلا بپرسید:«چطور ممکن است که صدای یک الاغ نماز کسی را باطل کند؟!»
بعد از اینکه چند روز رفتند برای کشف جواب به آنها می‌گویید:«اگر کسی در بیابان با یک الاغ باشد و آب و غذایش در خورجین الاغش باشد. بعد آن الاغ را در راه گم کند. وقت نماز که بشود باید تیمم کند و نمازش را بخواند. اما اگر وسط نماز صدای الاغش را  بشنود باید نمازش را بشکند تا با آب داخل خورجین وضو بگیرد.»

به اشتراک بگذارید...

یک دیدگاه در “راه‌های نوین آموزش احکام

  • تیر ۸, ۱۳۹۵ at ۱۱:۵۵ ب.ظ
    پیوند یکتا

    سلام بزرگوار
    وقت‌تان به خیر و خوشی

    ساختار رساله‌ها از سیاقی علمی پیروی می‌کند. به همین دلیل نقش کتاب خودآموز را ندارند؛ در نتیجه برای فهم برخی مسائل باید به افراد کارشناس و مسئله دان مراجعه نمود. به ویژه آنکه رساله ها حاوی تعداد زیادی لغات و اصطلاحات تخصصیِ فقهی می باشد که فهم آن برای بعضی سخت بوده و گاهی برداشت درست از حکم را نیز به چالش می‌کشد .
    به همین منظور در موسسه اطلس کارگروهی با عنوان «کانون نشر احکام» تشکیل شد تا بتوانند احکام شرعی را زیر نظر مراجع معظّم تقلید در قالبی جذاب و سبکی متفاوت و با رویکرد آموزشی در اختیار علاقه‌مندان قرار دهند.

    از جمله آثار این مرکز:
    رساله مصور جانبازان(هفت مرجع)
    رساله مصور عبادات(هفت مرجع)
    رساله مصور مقام معظم رهبری
    رساله مصور کودکان
    درسنامه رساله مصور جوانان
    احکام مصور پوشش بانوان
    و…

    در این آثار، مجموعه‌ای از جدول‌ها و نمودارهای کاربردی، تصایر آموزشی و کمک آموزشی به همراه متنی سلیس و روان گرد هم آمده‌اند تا همه افراد با سنین مختلف و سطح اطلاعات متفاوت، بتوانند از آن بهره ببرند.

    شما می توانید جدیدترین کتاب‌ها و پوسترهای آموزش احکام را در رسانه‌های زیر ببینید.

    کانال تلگرامی https://telegram.me/atlasshia

    اینستاگرام https://www.instagram.com/atlasshia/

    رسانه کلوب http://www.cloob.com/atlas_shia

    سایت موسسه http://ahkam.atlasshia.ir/

    باتشکر

    پاسخ

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *